Ayın 13'ünün cuma gününe denk geldiği tarihler, özellikle Batı toplumlarında kötü şans ve uğursuzlukla bağdaştırılıyor. "Friday the 13th" adıyla bilinen 13 Cuma inancı, 13 sayısıyla ilgili eski inanışlardan ve bazı dini geleneklerde cumaya yüklenen olumsuz anlamlardan kaynaklanıyor. Peki, 13 Cuma uğursuzluğu ne demek? 13 sayısı neden uğursuz kabul ediliyor? İşte ayrıntılar...

13 Cuma uğursuzluğu, ayın 13. gününün cumaya rastladığı tarihlerde kötü olaylarla karşılaşılabileceğine dair batıl bir inanış olarak tanımlanıyor. İngilizcede "Friday the 13th" denilen bu inanç, Kuzey Amerika, Batı Avrupa ve Avustralya gibi bölgelerde yaygın biçimde biliniyor.

İnanışa göre ayın 13'ünün cuma gününe denk gelmesi şanssızlık getiriyor. Bu nedenle bazı kişiler söz konusu tarihte yolculuk yapmaktan, önemli kararlar almaktan ya da yeni bir işe koyulmaktan uzak durabiliyor. 13 sayısından duyulan aşırı korku, psikolojide "triskaidekafobi" adıyla tanımlanıyor.

13 sayısının uğursuz görülmesi, başta Batı kültüründeki dini ve tarihsel anlatılarla bağlantılı. Bu kültürlerde tamamlanmışlığın ve düzenin simgesi sayılan 12'nin aksine, 13 düzenin dışına çıkan bir sayı olarak kabul ediliyor.

Saatlerin 12'şer saatlik bölümlerden meydana gelmesi, bir yılın 12 aya ayrılması ve geleneksel anlatılarda 12 sayısının sıkça yer alması, bu sayının kültürel önemine örnek olarak veriliyor. 13 sayısının 12'den sonra gelmesi ise onun uğursuzlukla bağdaştırılmasına neden olmuş.

13 sayısıyla ilgili olumsuz inanışların dayanakları arasında İskandinav mitolojisi ile Hristiyanlık geleneğindeki anlatılar da yer alıyor. Bununla birlikte bu öyküler, uğursuzluk inancının kesin olarak hangi tarihte başladığını göstermiyor.

13 sayısını uğursuzlukla ilişkilendiren öykülerden biri, İskandinav mitolojisindeki Valhalla ziyafetidir. Smithsonian Enstitüsü'nün aktardığı efsaneye göre tanrıların yaşadığı Valhalla'da verilen bir ziyafete 12 kişi katılır. Davetli olmayan Loki'nin 13. konuk olarak gelmesiyle olayların seyri değişir.

Efsaneye göre Loki, tanrı Hö?r'ü Baldr'ı öldürmeye yönlendirir. Baldr'ın hayatını kaybetmesi, tanrılar dünyasında büyük bir yasın başlamasına yol açar. Bu öykü, 13. konuğun gelmesiyle kötü olayların ortaya çıkması arasında bağ kuran mitolojik örneklerden biri olarak aktarılıyor.

Hristiyanlık geleneğindeki Son Akşam Yemeği anlatısı da 13 sayısının uğursuzlukla anılmasının nedenleri arasında gösteriliyor. İsa'nın çarmıha gerilmesinden önce havarileriyle yaptığı Son Akşam Yemeği'nde toplam 13 kişinin bulunduğu kabul ediliyor. Katılımcılardan Yahuda'nın İsa'ya ihanet etmesi, 13 sayısına yönelik olumsuz inanışlarla ilişkilendiriliyor.

İsa'nın çarmıha gerildiği günün Hristiyan geleneğinde cuma olarak kabul edilmesi de cuma gününe yönelik uğursuzluk inanışının ortaya çıkmasına zemin hazırlayan anlatılar arasında yer alıyor. Bu doğrultuda, zaman içinde 13 sayısına ve cuma gününe dair olumsuz çağrışımların birleştiği belirtiliyor.

13 sayısına ve cuma gününe ilişkin olumsuz inanışlar eski dönemlere dayansa da bu ikisinin bir araya gelerek 13 Cuma batıl inancını oluşturduğu kesin tarih bilinmiyor.

Smithsonian Magazine'de yayımlanan tarihsel değerlendirmeye göre, 13 sayısının ve cuma gününün uğursuz sayılması 20. yüzyılın başlarında daha belirgin bir hal aldı. Thomas William Lawson'ın 1907'de yayımlanan "Friday, the Thirteenth" adlı romanı, bu tarihin uğursuzlukla özdeşleşmesinde rol oynayan eserler arasında bulunuyor. Eserde, 13 Cuma günü borsada yaşanan kargaşa anlatılıyordu.

13 sayısının uğursuz olduğu inancı her kültürde aynı biçimde kabul görmüyor. Smithsonian Enstitüsü'nün kültürel inanışlar üzerine derlemesinde, Çin kültüründe 13 sayısının kimi telaffuz ve anlam ilişkileri nedeniyle şanslı sayılabildiği ifade ediliyor.